مقدمه

 رژیم غذایی در پسوریازیس همواره یکی از دغدغه ها و نگرانی های بیماران مبتلا به این بیماری است. در این مقاله، یک نگاه کاملاً علمی و در عین حال کاربردی به رژیم ضدالتهاب مخصوص بیماران مبتلا به پسوریازیس خواهیم داشت. همچنین توضیح می‌دهیم چه غذاهایی مفید هستند، چه چیزهایی باید پرهیز شوند، و چگونه می‌توان این الگوی غذایی را در زندگی روزمره پیاده‌سازی کرد.

پسوریازیس یکی از بیماری‌های شایع پوستی با منشأ ایمنی است که هم ظاهر پوست را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و هم کیفیت زندگی را. این بیماری مزمن دوره‌های آرامش و عود دارد و هنوز درمان قطعی برای آن کشف نشده است. اما در سال‌های اخیر، مطالعات متعدد نشان داده‌اند که تغییرات سبک زندگی به‌ویژه رژیم غذایی ضدالتهابی می‌تواند نقش قابل‌توجهی در کاهش شدت علائم، مدیریت بهتر دوره‌های عود و حتی بهبود پاسخ به درمان‌های دارویی داشته باشد.(مطالعه ی جاگودا در سال 2021)

در این مقاله، یک نگاه کاملاً علمی و در عین حال کاربردی به رژیم ضدالتهاب مخصوص بیماران مبتلا به پسوریازیس خواهیم داشت. همچنین توضیح می‌دهیم چه غذاهایی مفید هستند، چه چیزهایی باید پرهیز شوند، و چگونه می‌توان این الگوی غذایی را در زندگی روزمره پیاده‌سازی کرد.

 1.چرا رژیم غذایی بر پسوریازیس تأثیر می‌گذارد؟ مکانیسم علمی پشت ماجرا

پسوریازیس تنها یک بیماری پوستی نیست. یک اختلال سیستم ایمنی – التهابی است. در این بیماری سلول‌های ایمنی بدن بیش‌فعال می‌شوند، التهاب مزمن ایجاد می‌کنند و چرخه‌ی بازسازی پوست را به‌شدت افزایش می‌دهند. اصلی‌ترین مسیری که در پسوریازیس نقش دارد مسیر IL-17, IL-23, TNF-α است که همگی محرک‌های قوی التهاب هستند.

اطلاعات کامل ذر مورد پاتوفیزیولوژی پسوریازیس

الف. التهاب سیستمیک و نقش غذا

بسیاری از مطالعات ثابت کرده‌اند که غذا می‌تواند التهاب سیستمیک را افزایش یا کاهش دهد.
به‌عنوان مثال:

• چربی‌های اشباع (چربی حیوانی، گوشت قرمز، غذاهای سرخ‌شده) → افزایش التهاب

• قند و شکر → فعال کردن مسیرهای التهابی

• فیبر، آنتی‌اکسیدان‌ها، چربی‌های غیراشباع (مثل امگا-۳) → کاهش التهاب

به همین دلیل سبک تغذیه مدرن (فست‌فود، قند بالا، گوشت فراوان) شدت پسوریازیس را بدتر می‌کند.

ب. ارتباط چاقی و پسوریازیس

چاقی یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید پسوریازیس است. بافت چربی اضافه مواد التهابی ترشح می‌کند که مستقیماً شدت بیماری را افزایش می‌دهد. کاهش وزن در مطالعات مختلف به‌تنهایی موجب کاهش شدت پلاک‌ها شده است.

چربی بدن تنها یک انبار انرژی نیست، بلکه یک اندام متابولیک فعال است که مواد التهابی به نام سیتوکین‌ها ترشح می‌کند. در افراد چاق، سطح این مواد التهابی مانند فاکتور نکروز تومور آلفا (TNF-α) و اینترلوکین‌ها به طور مزمن افزایش می‌یابد. از آنجایی که پسوریازیس نیز یک بیماری التهابی است، این مواد باعث تحریک و تشدید واکنش‌های ایمنی در پوست می‌شوند. هورمون‌های ترشح شده از بافت چربی، مانند لپتین و آدیپونکتین، نیز در این فرآیند نقش دارند. لپتین که در افراد چاق سطح بالاتری دارد، باعث افزایش التهاب می‌شود، در حالی که آدیپونکتین که اثرات ضد التهابی دارد، در چاقی کاهش می‌یابد. (مقاله ی مانفرد در سال 2019)

اثرات کاهش وزن بر مدیریت پسوریازیس

خبر امیدوارکننده این است که کاهش وزن می‌تواند این چرخه معیوب التهاب را شکسته و به بهبود علائم پسوریازیس کمک کند. مطالعات نشان داده‌اند که حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد از وزن بدن می‌تواند:

• شدت ضایعات پوستی را کاهش دهد

• پاسخ به درمان‌های دارویی را بهبود بخشد

• کیفیت زندگی بیماران را افزایش دهد

ج. میکروبیوم روده

ارتباط بین روده و پوست که به “محور روده-پوست” معروف است، یک خط ارتباطی دوطرفه است. میکروبیوم روده سالم با تولید متابولیت‌های مفید مانند اسیدهای چرب کوتاه زنجیر (SCFAs) مانند بوتیرات، پروپیونات و استات، به حفظ سد روده‌ای، تنظیم سیستم ایمنی و کاهش التهاب سیستمیک کمک می‌کند.

در حالت دیسبیوزیس، این تعادل به هم می‌خورد:

• کاهش باکتری‌های مفید: گونه‌های تولیدکننده SCFAs مانند Faecalibacterium prausnitzii و گونه‌های Bifidobacterium کاهش می‌یابند.

• افزایش باکتری‌های مضر: گونه‌های پیش‌التهابی مانند برخی از سویه‌های E. coli و Staphylococcus ممکن است افزایش یابند.

• تضعیف سد روده‌ای: این عدم تعادل منجر به “نشت روده‌ای” می‌شود، حالتی که در آن پیوندهای بین سلول‌های روده ضعیف شده و اجازه می‌دهد ذرات باکتریایی (مانند لیپوپلی‌ساکارید یا LPS)، سموم و مولکول‌های التهابی وارد جریان خون شوند.

ورود این مواد به جریان خون، یک پاسخ ایمنی سیستمیک را فعال می‌کند. سلول‌های ایمنی تحریک‌شده، سیتوکین‌های پیش‌التهابی مانند TNF-α، IL-17، IL-23 و IL-1β را آزاد می‌کنند. این سیتوکین‌ها دقیقاً همان مولکول‌هایی هستند که در ایجاد و تداوم پلاک‌های پسوریاتیک در پوست نقش محوری دارند. بنابراین، التهاب ناشی از روده می‌تواند به التهاب پوستی شعله‌ور شود.

در کنار مدیریت تغذیه و سبک زندگی، تشخیص دقیق نوع پسوریازیس و ارزیابی شدت ضایعات برای انتخاب درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. اگر نیاز دارید نوع ضایعه پوستی یا شدت بیماری را سریع ارزیابی کنید، می‌توانید از سرویس تحلیل تصویری مبتنی بر هوش مصنوعی آیویدیا استفاده کنید. این سیستم با بررسی تصویر ناحیه درگیر، یک ارزیابی اولیه ارائه می‌دهد که می‌تواند پزشک را در تصمیم‌گیری دقیق‌تر یاری دهد. این ابزار جایگزین تشخیص پزشکی نیست، اما به‌عنوان یک ارزیابی کمکی و سریع نقش مؤثری در مدیریت بیماری دارد.

۲. اصول طلایی رژیم ضدالتهاب مخصوص پسوریازیس

رژیم ضدالتهاب مجموعه‌ای از غذاها و الگوهای غذایی است که به کاهش التهاب و بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کند. در ادامه مهم‌ترین اصول این رژیم را بررسی می‌کنیم:

۱. غذاهای کامل و طبیعی؛ حداقل پردازش

غذاهای طبیعی و کم‌فرآوری‌شده شامل:

• میوه‌ها

• سبزیجات

• غلات کامل

• حبوبات

• مغزها

• دانه‌ها

• ماهی چرب

این گروه‌ها سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها، فیبر، و مواد ضدالتهاب طبیعی هستند.

۲. چربی‌های مفید به‌جای چربی‌های اشباع

• روغن زیتون

• روغن کلزا

• مغزهایی مثل بادام، گردو

• آووکادو

این چربی‌ها التهاب را کاهش می‌دهند.

۳. مصرف منظم ماهی چرب

ماهی‌هایی مانند سالمون، ساردین، تُن و قزل‌آلا غنی از امگا-۳ هستند که اثر ضدالتهاب قوی دارد.

۴. کاهش شدید شکر و قندهای ساده

شکر سبب آزاد شدن سیتوکین‌های التهابی می‌شود.

۵. حذف یا کاهش گوشت قرمز و لبنیات پرچرب

چربی حیوانی یکی از مهم‌ترین محرک‌های التهاب است.

۳. غذاهای مفید برای پسوریازیس (لیست کامل و قابل استفاده در برنامه غذایی)

۱. میوه‌ها و سبزیجات با رنگ‌های تیره

• توت‌ها (بلوبری، توت‌فرنگی، شاه‌توت)

• انگور قرمز و بنفش

• سبزیجات برگ سبز تیره (اسفناج، کلم‌پیچ)

• کدوحلوایی

• هویج

• چغندر

این خوراکی‌ها آنتی‌اکسیدان‌های قوی و ویتامین C و A دارند.

۲. ماهی‌های چرب و منابع امگا-۳

• سالمون

• تن

• ساردین

• ماکرل

ترکیبات EPA/DHA می‌توانند مسیرهای التهابی را کاهش دهند.

۳. غلات کامل

• برنج قهوه‌ای

• جو دوسر

• نان سبوس‌دار

فیبر بالا به بهبود تعادل قند خون و کاهش التهاب کمک می‌کند.

۴. مغزها و دانه‌ها

• بادام

• گردو

• تخم کتان

• تخم چیا

این موارد علاوه‌بر فیبر، حاوی چربی‌های مفید ضدالتهاب هستند.

۵. روغن زیتون باکیفیت

بهترین چربی ضدالتهاب در رژیم مدیترانه‌ای.

۶. ادویه‌های ضدالتهاب

• زردچوبه (کورکومین)

• زنجبیل

• دارچین

• فلفل سیاه

این ادویه‌ها در مطالعات مختلف اثر کاهش التهاب داشته‌اند.

7. پریبیوتیک‌ها: غذا برای باکتری‌های خوب

پریبیوتیک‌ها فیبرها و کربوهیدرات‌های غیرقابل هضمی (مانند اینولین، فروکتوالیگوساکارید) هستند که به طور انتخابی رشد باکتری‌های مفید را تحریک می‌کنند. یک رژیم غذایی سرشار از فیبر، اساساً یک رژیم پریبیوتیک طبیعی است.

۴. غذاهایی که ممکن است پسوریازیس را تشدید کنند (فهرست پرهیز)،بسیار مهم 

۱. غذاهای سرخ‌شده و چرب

• سیب‌زمینی سرخ‌کرده

• سوخاری‌ها

• سوسیس و کالباس

چربی ترانس و چربی اشباع التهاب‌آور هستند.

۲. گوشت قرمز و گوشت فرآوری‌شده

• همبرگر

• کالباس

• هات‌داگ

• استیک پرچرب

این مواد مسیرهای TNF-α را فعال می‌کنند.

۳. شکر و خوراکی‌های شیرین

• کیک

• شیرینی

• نوشابه

• شکلات شیرین

این گروه قند خون را ناگهان بالا برده و التهاب تولید می‌کند.

۴. لبنیات پرچرب

• خامه

• پنیرهای پرچرب

• شیر پرچرب

بخشی از بیماران نیز گزارش می‌کنند لبنیات علائم آنها را تشدید می‌کند.

۵. الکل

مطالعات زیادی ارتباط الکل با بدتر شدن پسوریازیس نشان داده‌اند.

۶. گلوتن (در برخی افراد)

نه برای همه، ولی برخی بیماران حساسیت گزارش کرده‌اند. آزمایش فردی ضروری است.

۵. چگونه رژیم ضدالتهاب را وارد زندگی کنیم؟ یک نقشه عملی و قابل اجرا

۱. تغییر تدریجی نه ناگهانی

بدن و ذهن شما نیاز به سازگاری دارند. هفته‌ای ۲–۳ تغییر کوچک مؤثر است:

• اضافه کردن یک وعده ماهی در هفته

• جایگزینی برنج سفید با برنج قهوه‌ای

• حذف نوشابه

۲. برنامه‌ریزی وعده‌های غذایی

هر هفته:

• یک منوی غذایی ساده تهیه کنید

• خرید مواد اولیه را از قبل انجام دهید

۳. اجتناب از گرسنگی شدید

گرسنگی منجر به انتخاب غذایی ناسالم می‌شود. بهتر است ۳ وعده اصلی + ۲ میان‌وعده سبک داشته باشید.

۴. نوشیدن آب کافی

کم‌آبی باعث خشکی پوست و افزایش شدت پلاک‌ها می‌شود.

۵. ثبت روزانه غذا و علائم

این ابزار قدرتمند است. به شما نشان می‌دهد:

• چه غذایی به شما می‌سازد

• چه چیزی باعث عود می‌شود

۶. توجه به وزن

کاهش وزن حتی ۵ تا ۷ درصد از کل وزن بدن در مطالعات به کاهش علائم کمک کرده است.

۶. رژیم‌های غذایی مؤثر برای پسوریازیس: مرور علمی

سه الگوی غذایی بیشترین شواهد را دارند:

۱. رژیم مدیترانه‌ای

• سبزیجات، میوه‌ها، ماهی، روغن زیتون

• مصرف کم گوشت

• مصرف کم شیرینی

این رژیم بیشترین پشتیبانی علمی را دارد.

۲. رژیم گیاهی یا گیاه‌محور

• افزایش فیبر

• کاهش چربی اشباع

• کاهش التهاب سیستمیک

۳. رژیم کم‌کالری برای افراد دارای اضافه وزن

اگر بیمار چاق باشد، کاهش وزن بخش مهم درمان است.

۷. انتظار واقعی از رژیم ضدالتهاب چیست؟

بسیار مهم است که دید واقع‌بینانه داشته باشیم:

• رژیم غذایی درمان قطعی نیست

• اما می‌تواند شدت علائم را کاهش دهد

• دوره‌های عود را کمتر و خفیف‌تر کند

• پاسخ به داروها را بهبود دهد

• کیفیت زندگی را افزایش دهد

معمولاً ۴ تا ۸ هفته زمان لازم است تا تغییرات قابل‌توجه دیده شود.

8.راهکارهای خانگی و سبک زندگی برای مدیریت پسوریازیس

بخش اول: مراقبت روزانه از پوست

۱. حمام درمانی روزانه

• روش صحیح: به جای ساییدن پوست، به آرامی آن را بشویید.

• دمای آب: از آب ولرم استفاده کنید (آب داغ التهاب را تشدید می‌کند).

• پاک‌کننده‌ها: صابون‌های ملایم حاوی روغن یا چربی‌های افزوده انتخاب کنید.

• افزودنی‌های حمام:

  • روغن حمام (برای نرم‌کردن پوست)

  • نمک اپسوم (کاهش خارش و التهاب)

  • جو دوسر کلوئیدی (آرام‌بخش پوست)

• زمان بهینه: حداقل ۱۵ دقیقه خیساندن برای جذب رطوبت

۲. مرطوب‌کنندگی مداوم

• تکرار روزانه: استفاده از مرطوب‌کننده حداقل روزی یک بار

• زمان طلایی: بعد از حمام، پوست را به آرامی تپ خشک کرده و بلافاصله مرطوب‌کننده بزنید.

• انتخاب محصول:

  • پوست‌های بسیار خشک: روغن‌ها یا مرطوب‌کننده‌های پمادی (ماندی بیشتر روی پوست)

  • پوست‌های معمولی: کرم‌ها یا لوسیون‌ها

• تنظیم رطوبت هوا: در محیط‌های خشک از دستگاه رطوبت‌ساز استفاده کنید.

بخش دوم: درمان‌های موضعی تقویتی

۳. پانسمان شبانه مناطق درگیر

• روش اجرا: قبل از خواب، مرطوب‌کننده پمادی روی پوست آسیب‌دیده زده و با لفاف پلاستیکی بپوشانید.

• فواید: افزایش جذب مرطوب‌کننده، نرم‌شدن پوسته‌ها، کاهش خارش شبانه

• صبح: پلاستیک را برداشته و پوسته‌های نرم‌شده را بشویید.

۴. نوردرمانی طبیعی کنترل‌شده

• مشورت با پزشک: درباره بهترین روش استفاده از آفتاب طبیعی سؤال کنید.

• مدت‌زمان ثبت‌شده: زمان مواجهه با آفتاب را ثبت کنید.

• محافظت از پوست سالم: با کلاه، لباس یا کرم ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰ از پوست غیردرگیر محافظت کنید.

• هشدار: آفتاب بیش از حد باعث تشدید بیماری و افزایش خطر سرطان پوست می‌شود.

بخش سوم: پیشگیری از تحریک و تشدید

۵. مدیریت خارش و آسیب پوستی

• جلوگیری از خاراندن:

  • کرم‌های ضدخارش غیرنسخه‌ای حاوی هیدروکورتیزون یا اسید سالیسیلیک

  • برای پسوریازیس سر: شامپوهای دارویی حاوی قطران زغال‌سنگ

• ناخن‌ها: همیشه کوتاه نگه‌دارید تا در صورت خاراندن آسیب کمتری وارد شود.

• پارچه‌ها: از لباس‌های نرم و تنفس‌پذیر استفاده کنید.

۶. شناسایی و اجتناب از عوامل محرک

• ردیابی محرک‌ها: الگوی شعله‌ور شدن بیماری را ثبت کنید.

• محرک‌های شایع:

  • عفونت‌ها

  • آسیب‌های پوستی (حتی کوچک)

  • سیگار کشیدن

  • مواجهه شدید با آفتاب

  • استرس emotional

  • برخی داروها

بخش چهارم: تنظیم سبک زندگی

۷. خنک نگه‌داشتن بدن

• گرما: عامل تشدید خارش

• راهکارها:

  • پوشیدن لباس‌های گشاد و نازک در روزهای گرم

  • استفاده از کولر در روزهای گرم

  • قراردادن کمپرس سرد در فریزر و استفاده موضعی روی نقاط خارش

  • نگهداری لوسیون مرطوب‌کننده در یخچال برای اثر خنک‌کنندگی

۸. سبک زندگی سلامت‌محور

• فعالیت بدنی منظم: ورزش باعث کاهش استرس و التهاب سیستمیک می‌شود.

• تغذیه متعادل: رژیم غذایی ضدالتهاب (ماهی چرب، سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل)

• مدیریت وزن: وزن سالم فشار روی سیستم ایمنی را کاهش می‌دهد.

• محدودیت الکل: مصرف الکل می‌تواند باعث تشدید علائم شود.

• مدیریت استرس: تکنیک‌هایی مانند مدیتیشن، یوگا یا تنفس عمیق

۸. پرسش‌های متداول (FAQ)

۱. آیا حذف گلوتن در بیماری پسوریازیس ضروری است؟

فقط برای افرادی که حساسیت یا عدم تحمل گلوتن دارند. برای دیگران شواهد کافی وجود ندارد.

۲. آیا رژیم بدون گوشت لازم است؟

نه لزوماً. اما کاهش گوشت قرمز و افزایش ماهی مفید است.

۳. آیا مکمل‌های امگا-۳ لازم است؟

اگر مصرف ماهی کم است، می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ مشورت پزشکی لازم است.

۴. چه مدت طول می‌کشد تا اثر رژیم دیده شود؟

بین ۴ تا ۱۲ هفته، بسته به بدن و شدت بیماری.

۵. آیا رژیم غذایی جایگزین دارو می‌شود؟

خیر. مکمل درمان است نه جایگزین آن.

تشخیص بیماری پسوریازیس با هوش مصنوعی آیویدیا

اگر علاوه بر اصلاح رژیم غذایی، به‌دنبال یک روش سریع برای بررسی ضایعات پوستی، پیگیری روند بهبود، یا تشخیص اولیه هستید، سرویس تحلیل پوستی ما می‌تواند کمک‌کننده باشد. این سرویس با استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی آموزش‌دیده روی داده‌های پزشکی معتبر، امکان ارزیابی اولیه پسوریازیس، اگزما، عفونت‌های پوستی و دیگر مشکلات شایع را فراهم می‌کند. کافی است یک تصویر واضح آپلود کنید تا سیستم در چند ثانیه نتیجه‌ای دقیق و قابل اعتماد ارائه دهد. همچنین اگر نیاز به ویزیت انلاین پزشک و تجویز دارو و یا مشورت نیاز دارید میتوانید از ویزیت پزشک در آیویدیا استفاده کنید. 

جمع‌بندی

( گالری تصاویر پسوریازیس )

پسوریازیس یک بیماری پیچیده و چندعاملی است که درمان‌های متنوعی نیاز دارد. در کنار درمان‌های دارویی، رژیم غذایی ضدالتهاب یک ابزار قدرتمند، علمی و در دسترس است که می‌تواند شدت علائم را کاهش دهد، کیفیت زندگی را بهتر کند و دوره‌های عود را کم‌تر سازد. این رژیم بر پایه‌ی غذاهای کامل، ماهی چرب، روغن زیتون، میوه‌ها و سبزیجات و حذف شکر، گوشت چرب، الکل و غذاهای فرآوری‌شده است.

اگر این الگو با فعالیت بدنی، مدیریت استرس، خواب مناسب و کنترل وزن همراه شود، اثر آن بسیار چشمگیرتر خواهد بود.